Werk van Jan Steen herontdekt

Specialisten van het Mauritshuis in Den Haag hebben geconcludeerd dat het schilderij De bespotting van Simson uit het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen toch echt van Jan Steen zelf is en het geen 18e eeuwse kopie betreft. Schilderij, techniek en voorstelling sluiten naadloos aan op het oeuvre van Steen. Het werk is uitvoerig onderzocht, gerestaureerd en vanaf 15 februari tot en met 13 mei te zien in de tentoonstelling ‘Jan Steen vertelt’ in het Mauritshuis. 

Emilie Gordenker, directeur Mauritshuis: “Bij het selecteren van bruiklenen voor de tentoonstelling had onze conservator Ariane van Suchtelen sterk het vermoeden dat De bespotting van Simson geen kopie is, maar geschilderd werd door Jan Steen zelf. Na verdere bestudering, restauratie en technisch onderzoek komen we tot de conclusie dat dit schilderij niet alleen geschilderd is door de meester zelf, maar dat het in bijzonder goede staat bewaard is gebleven. Alsof het schilderij rechtstreeks uit het atelier van Jan Steen komt. Heel spannend.”

Manfred Sellink, hoofddirecteur-hoofdconservator van het KMSKA: “Het KMSKA is gesloten omwille van uitgebreide renovatiewerkzaamheden. We grijpen deze sluiting aan om onze kunstwerken als ambassadeurs in buitenlandse musea tentoon te stellen. Onze structurele samenwerking met het Mauritshuis resulteert in tentoonstellingen als Zuiderburen en presentaties als Antonello in de Gallerij. Vlaamse meesters uit de KMSKA-collectie worden geconfronteerd met meesterwerken in de vaste opstelling van het Mauritshuis. Een grote baat halen beide instellingen ook uit de uitwisseling van expertise. De restauratie van dit schilderij die geleid heeft tot de toeschrijving aan Jan Steen is een prachtig resultaat van dit bijzondere partnership. Dank zij Mauritshuis is KMSKA een echte Jan Steen rijker!”

Onderzoeksproject Jan Steen

Sinds 2012 werken het Mauritshuis en Shell als Partners in Science samen aan een innovatief materiaaltechnisch onderzoek naar Jan Steen (1626-1679). Doel is om een beter inzicht te krijgen in de chronologie van Steens oeuvre; die is moeilijk te bepalen omdat slechts één op de tien werken van een jaartal is voorzien. Op dit moment zijn al 37 schilderijen van Jan Steen (uit het Mauritshuis en andere collecties) onderzocht, uit alle periodes van zijn loopbaan. Alle schilderijen worden onderzocht met verschillende geavanceerde technieken. In het Shell Technology Centre in Amsterdam worden verfmonsters geanalyseerd met SEM-EDX (een Scanning Elektronen Microscoop met Energie Dispersieve Röntgenstralen). Daarmee kan worden gekeken uit welke chemische elementen een verfmengsel bestaat en hoeveel van elk element in de verf aanwezig is.

In een groot aantal van de onderzochte werken van Steen is het pigment groene aarde aangetroffen: het gaat om een vrij fel type groene aarde, dat in de zeventiende eeuw niet erg gangbaar was. De schilderijen waarin dit is gevonden lijken allemaal uit zijn late periode te stammen. Ook in De bespotting van Simson uit Antwerpen is groene aarde aangetroffen: in de sjerp van de vaandeldrager rechts op het schilderij. Dit gegeven, samen met de informatie over de gronderingslagen, plaatst het schilderij bij werk van Steen uit de jaren 1670. Dit was aan het eind van zijn leven, toen hij was teruggekeerd naar zijn geboorteplaats Leiden. Zo komen we stapje voor stapje meer te weten over het materiaalgebruik van Jan Steen en de chronologie van zijn oeuvre.